dem: 11.10.2017 02:27 xwendin: 132

Zenon û Ramanên wî yên Dijberê Tevgerê

Zenon û Ramanên wî yên Dijberê Tevgerê

      Fîlozofê Zenon (B.Z.490-430), ji yewnana antîk e, yek ji wan pêşengên xwendegeha Eleayê tê hesibandin û di dîroka felsefeyê de jî, hîmdarê/damezranerê metoda diyalektîkê tê zanîn. Zenon, şagirdetiya Parmanîdes kiriye û li xwendegeha xwe, gelekî li ser felsefeya Parmanîdes rawestiya ye. Li gorî dîtin û dinyabiniya Zenon: Ger ku boşî/pirranî hebe, divê boşî heta dawiyê biçûk be û heta dawiyê mezin be jî û ku ev yek jî, nakokiyek e.

Li gorî dîtin û dinyabiniya Zenon

1- Boşî, ji yekîneyan/unit tê holê. Lewra, ew boşî ye û navê wê, bi vê têgehê tê gotin û ew, boşiya perçeyan û yekîneya ye. Divê ku ew yekîne ji hevdu veneqetin, an ji hev dûr nebin. Lewra, dema ku ew ji hev veqetin, wê gavê ew ne yekîne ne û nikarin bibin yekîne.

Ji ber vê yekê ye ku, yekîne qet ji hev venaqetin û perçe nabin. Ji ber ku perçe nabin û ji hev venaqetin, tu mezinahiyeka wan jî tune. Hege mezinahiya wan hebûna, dê wê demê ji hevdu veqetiyabûna, an wê ji hev cuda bibûna. Axirê, boşî ji yekîneyekê nemezin ava dibin û têne holê. Lewra, ew yekîneyên herî biçûk in.

2- Belam, divê boşî di dawiyê de mezinahiyek be jî. Lewra, mezinahiyeka yekîneyê heye. Lewra, ew xwediyê mezinahiyekê ye û ku wisa ye perçe dibe û ji hevdu vediqete. Perçeyên ku di vê niqteyê de dertên holê, ew jî xwediyê mezinahiyekê ne; ji hevdu vediqetin û perçe dibin. Jihevçûn, wiha heta dawî berdewam e. Herweha: Boşî, ji hev vediqete. Ev pêşniyar tê wê arîşê ku boşî her yek bi serê xwe xwediyê mezinahiyekê ye û ji perçêyên bêdawî hatiye holê. Ew tiştên ku ji perçên bêdawî çêbûne, ew jî bêdawî mezin in.

Hasilê, li gorî vê felsefeyê tiştek nikare bibe mezinahiyeke bêdawî yan jî biçûkiyeke bêdawî. Ramanekê wiha, li gorî vê felsefeyê çewt e. Ramana wî ya dawî ev e: Boşî/pirranî, ne rasteqîn e. 

Ramanên Zenon yên dijberê tevgerê: Cosmîk, di ser riya xwe de divê ku ewilî nîvê riya xwe biqedîne (temam bike). Lê li pêşiya cosmîkê, nîvê rê dîsa dimîne û divê ku ew cisim (cosmîk), nîvê riya xwe ya mayî jî biqedîne. Belam, ew çixa here bila here, dê nîvê rêya cosmîkê dîsa jî  bimîne. Ev pêvajo, (maweya ku dê biqedîne) heya dawî bi pêş ve diçe û her dem, nîvê rêya cosmîkê dîsa dimîne.

Ji ber vê yekê: cisîmek ji niqteyekî nikare here ya din. Lewra, ew tu carê nagihêje wê niqteya dawî. Di vê niqteyê de cîh (war) ji hevdu heta dawî vediqete (cihê dibe) û jihevçûn, tevgerê pûç dike.      

Li gorî felsefeya Zenon: Boşî û tevger, ne rasteqîn in. Gelo, Zenon di vê pêşniyarê de dixwaze çi bibêje? Ew wan tiştên ku em wan bi alikariya sehekan dinasin, wan înkar dike yan na? Bêguman, wan înkar nake. Lê wiha dibêje: 'Bingeha cîhana sehekan, tevger û boşî ne. Dibe ku cîhaneka sehekan hebe, lê ew cîhan ne rasteqîn e.'

Him Parmanîdes û him jî Zenon, sehekan înkar nakin. Lê dibêjin ew ne rasteqîn in û vê yekê napejirînin (qebûl nakin). Li gorî felsefeya Zenon: Tevger û boşî, hene. Lê ew bi alikariya sehekan hene û tu realîteya (rasteqiniya) wan tune. Ew bi tenê xwiyakirin in û rasteqîniya tiştan jî, di naveroka wan xwiyakirinan de ye.

Di vê niqteyê de: Di navbera xwiyakirin û rasteqîniyê de cudatiyek xwiya dike, ku Zenon vê yekê wiha şirove dike: 'Objeyên (nesneyên) ku li hawirdor in, xwediyê bûyîn û heyînekê ne. Belam, ew ne di xwede ne.' Ango, cewherê (substance) wan, ne di wan de ye.

Ew cewher, ji tiştekê din tê ku ew jî, heqîqeta heyînê ye. Bi gotineke din, mirovî dikare wiha jî şirove bike: Di cîhana sehekan de obje (nesne) hene. Belam, ew ne xwediyê hebûnatiyeke serbixwe ne. Bi tenê, xwiyakirinên heyînên rasteqîn in. Ji xwe înkara sehekan jî, ji vê xalê (niqteyê) dihat. 

Ali Gurdilî

[email protected]

11.10.2017

Çavkanî: Destpêka Felsefeyê - Ali Gurdilî 

Pêveker: zenon livdarî tevger

Tevlîker

Ali  Gurdilî
Ali Gurdilî

Ali Gurdilî, civaknasek î kurd e. Di sala 1966 an de li bajarê Sêrtê, li navçeya Gurdilan/Misircê hatiye dinyayê. Piştî ku di sala 1980 an bi hemû malbata xwe re koçê bajarê Îzmîrê dibe, dikeve Zaningeha Ege, beşa civaknasiyê û piştî çend salan zaningehê diqedîne. Nêzîkî pazdeh sal in hewl dide da ku di hindek warên zanistî û f..Berfirehî

Nivîsên Dawî

Jin û Berxwedana Jinê
Zanistî

Jin û Berxwedana Jinê

18.01.2018 18:58    Metîn Eser

Li seranserê cîhanê temenê jinê li hember temenê mêr dirêjtir e. Li hin welatên pêşketî temenê jinê bi qasî 10 salan ji temenê mêr dirêjtir e. Lê xebateke ku berfireh ya li çarkoşeyê cîhanê pê..

Bixwîne
      52
Balînayên Kujer û Menopoz
Zanistî

Balînayên Kujer û Menopoz..

16.01.2018 19:56    Metîn Eser

Çawa jin dikevin menopozê, wisa jî balînayên kujer yên mê di navbera temenê xwe yê 30 û 40 salî de, bi dil û daxwaziya xwe dikevin dewsa balînayên kujer yên nêr. Temenê balînaya kujer bi qasî 90 salan e û h..

Bixwîne
      65
Li Zelandaya Nû Vedîtina Fosîlên Şevşevoka Kolîner Pêkhat
Zanistî

Li Zelandaya Nû Vedîtina Fo..

14.01.2018 14:52    Metîn Eser

Li Zelandaya Nû vedîtina fosîla şevşevokeke tune bûyî pêk hat. Lêkolînerên cihêreng bi xebata xwe li Zelandaya Nû vedîtina fosîlên “şevşevoka kolîner” pêk anîn. Şevşevoka kolîner bi qasî sê caran ji..

Bixwîne
      83