dem: 02.12.2017 23:03 xwendin: 261

Matematîk Kilîda Gerdûnê ye

Matematîk Kilîda Gerdûnê ye

  Pythagoras, dahîyek pirralî û xwediyê behreyeke matematikê a xwezayî bû. Kesên ku çûne dibistanê, bêguman haya wan ji Teorema Pythagorasî heye û pê dizanin. Fîlozofê ku cara yekemîn ramanên û dîtiye û wan têgehan di arîtmatîkê de bi kar aniye, Pythagoras e. Peyva <teoriyê> bi saya xebatên wî, gihîjtiye wateya xwe ya îroyîn. Herweha wiha tê bawerkirin ku peyvên û ê jî, ji aliyê wî ve hatiye vedîtin û bikaranîn. Bandûra wî, demekê gelek dirêj berdewam kiriye. Kesê ku yekem car têkiliya matematîkê bi felsefeyê re daniye, dîsa Pythagos e.

Pythagorasê fîlozofê yewnanî, ew kes e ku gotiye

Ev ramana wî, di destê mirovan de bû yek ji wan  ramanên herî berhemdar. Ji dema Pythagoras ve matematîk, ligel felsefe û zanistê berfireh bû û bi pêş ket. Hinek fîlozofên mezin, di heman demê de matematîkzanên mezin bûn jî. Mesela Descartes weke qadekî, geometriya analîtîk dîtiye (kifş kiriye) û Leîbniz jî hesabê dîtiye. 

Di nav fîlozofên beriya Platon dê kesê ku herî zêde bandûrê li ramana felsefeya rovavayê kiriye, bêguman Pythagoras e. Ya rast gelek ramanên ku weke ramanên Platon têne zanîn, bingeha wan ramanên Pythagos in û lê ji layê Platon ve hatine bikaranîn û vejandin. Mesela ramana û ramana ramanên berbiçav in.

   Di roja me ya îroyîn de, di têgihiştin û naskirina gerdûnê de, bêguman rola matematîkê gelekî mezin û girîng e.

Gerdûn, ji xala xwe ya herî dûr bigrin ta xala xwe ya herî nêzîk; bi têgehên matematîkî têne binavkirin (vegotin) û xwediyê, avahiyeka bi vî rengî ye. Ramana ku Einstein û gelek zanyarên din ber bi baweriya xwedayekî ku li pişt gerdûnê ye ve ajotiye, dîsa ev raman e.

Ev ramana piştre, ji aliyê Platon ve jî, bi awayekî berfireh hatiye bikaranîn.

Ali Gurdilî

[email protected]

01.12.2017 

Çavkanî: Destpêka Felsefeyê – Ali Gurdilî 

Tevlîker

Ali  Gurdilî
Ali Gurdilî

Ali Gurdilî, civaknasek î kurd e. Di sala 1966 an de li bajarê Sêrtê, li navçeya Gurdilan/Misircê hatiye dinyayê. Piştî ku di sala 1980 an bi hemû malbata xwe re koçê bajarê Îzmîrê dibe, dikeve Zaningeha Ege, beşa civaknasiyê û piştî çend salan zaningehê diqedîne. Nêzîkî pazdeh sal in hewl dide da ku di hindek warên zanistî û f..Berfirehî

Nivîsên Dawî

Nexweşiya Paraplejiyê û Tedawiya Nexweşiyê
Zanistî

Nexweşiya Paraplejiyê û Ted..

03.11.2018 19:57    Metîn Eser

Sê mêrên ku bi nexweşiya paraplejiyê (ji ber qelsbûna tûreyên di marîpiştê de rûdide) nexweş ketibûn û nedikaribûn bilivin, bigerin, bi xêra teknîkeke nû a li Swîsreyê îcad kirine, dîsa destpê gerê ..

Bixwîne
      439
Lavocatisaurus agrioensis
Zanistî

Lavocatisaurus agrioensis

03.11.2018 10:47    Metîn Eser

Lavocatisaurus agrioensis: li Arjantînê vedîtina îzdehareke nû pêkhat. Paleontologên Îspanyayî û Arjantînî li Arjantînê, li nêzikê Andesê, jêmahiyên cureyeke îzdeharê a ku 110 mîlyon sal ber&ecir..

Bixwîne
      485
Jinên Ducanî û Toksîkoza Ducanîtiyê
Zanistî

Jinên Ducanî û Toksîkoza Du..

07.03.2018 19:43    Metîn Eser

Lêkolînerên ji Zanîngeha Hasselt û Nexweşxaneya Oost-Limburgê piştî xebatên ku ji 12 salan zêdetir berdewam kiriye, biser ketin ku çalakiyên mekanîzmaya a dibe sedema toksîkoza(bijehrî bûn) ducanîtiyê, vebînin. Damar&ecir..

Bixwîne
      666